(1 голосов, средний: 5,00 из 5)

Загадкавая магіла на Копцеўцы

Уладзімір Скрабатун

Гэта быў 1997 год. Тады прадставілася магчымасць тыднёвага побыту ў Варшаве. Польская фундацыя сплаціла ўсе кошты, якія з гэтым былі звязаныя, абы аўтар гэтых радкоў мог наведаць бібліятэкі і музеі ды сабраць патрэбныя дакументы для кнігі “Глыбокае на старых паштоўках”. Сярод патэнцыйных аб’ектаў, дзе штосьці магло быць па гэтай тэме, мне прапанавалі наведаць Нацыянальны Музей (Muzeum Narodowy), аддзел іканаграфіі.

Паштовак з відарысамі Глыбокага і Беразвечча там не было. Ніводнай. Затое мне прынеслі некалькі альбомаў фотаздымкаў і малюнкаў даўняга Глыбокака. Папрасіў: “Калі ёсць Беразвечча, прынясіце!”

Беразвечча прынеслі. Але альбом быў амаль пусты. Пытаюся: куды дзеліся відарысы Беразвечча?

– Прыязджалі аднойчы беларусіны і ўсё забралі. Сказалі, што касцёл у Беразвеччы будуць аднаўляць,– паведаміла супрацоўніца аддзела.

Сярод альбомаў найперш зацікавіў той, дзе былі малюнкі з 1920 года, якія выкананыя алоўкам і прысвечаны Копцеўцы. Была на тамтэйшых могілках у той час і драўляная шатровая капліца, а перад уваходам на могілкі – драўляная брама.

Майму погляду прадстаў адзін малюнак, відарыс з натуры якога й сёння можна навочна ўбачыць – маленькая цагляная каплічка на схіле магільнага пагорка, а побач – крыху меншы па вышыні надмагільны помнік-каплічка.

Прыгадалася, што даўней, у школьныя мае гады, у нішы левай капліцы яшчэ была статуэтка Хрыста. Крыху ніжэй, ля падэшвы магільнага пагорка, на вуліцы Горкага, але ў межах могілак, стаяў стары пахілы дамок, дзе жылі, як казалі людзі, дзве састарэлыя манашкі.

Трымаю малюнак у руках і чытаю анатацыю да яго: “Grobowiec J. Korsaka na cmentarzu w miejscowości GŁĘBOKIE na Białorusi”, inw. D.I. 185 53. На самім малюнку бачна, што на правым помніку, у нішы, напісана: “D.O.M. KORSAK…”

– А што такое D.O.M.?– пытаюся ў супрацоўніцы музея.

– Божэ, паментай о мне – па латыні,– адказала яна, нават паўтарыўшы тое на мове арыгінала.

Корсак? Які? Пад літарай “J” можа схавацца хто заўгодна: Jan, Jerzy, Józef…

І, нават, калі і Józef (Іосіф, Язэп), то гэта яшчэ й не факт, што там пахаваны менавіта Язэп Корсак, ваявода Мсціслаўскі і стараста Дзісненскі, уладальнік паўночна-ўсходняй часткі Глыбокага і Беразвечча, фундатар трох глыбоцкіх храмаў (трэці быў у Беразвеччы). Можа быць і яшчэ нейкі цёзка па імені й прозвішчу.

Загадкавая магіла на Копцеўцы

Загадкавая магіла на Копцеўцы

Малюнак надмагільнага помніка выкананы досыць схематычна, не падрабязна, і надпіс на шыльдзе пададзены скарочана. Аднак да малюнка прыкладзена кароткае апісанне. Надпіс чытаўся так: “D.O.M. І.Корсак божага году…” Далей – ужо не чытэльна.

Сам загаловак над малюнкам паведамляў: “Глыбокае. Надмагілле І. Корсака. Са збораў Рышарда Біскага, красавік 1927 г.” Да малюнка асобна быў прыкладзены тэкст, які напісаны чарнілам на аркушы “школьнай паперы ў лінейку”: “Глыбокае, павет Дзісненскі, 1920 г. Надмагілле І. Корсака на цвінтары”. Аўтар малюнка апісвае помнік так: “Гэта – тып каплічкі з бляшаным дахам. Слуп унізе пераходзіць у гранёны чатырохкутнік, у якім месціцца бляха з ледзь чытэльным надпісам: “І. Корсак божага году…”

Звяртае на сябе ўвагу, што малюнак выкананы ў 1920 годзе. Гэта яшчэ не быў для Глыбокага г.зв. “польскі час”. Аднак вайсковыя дзеянні паміж Польшчай і Савецкай Расіяй ужо былі прыпыненыя і вялася падрыхтоўка да заключэння мірнай дамовы. Палякі былі ўпэўненыя, што Глыбокае адыдзе да іх, і, праўдападобна, ужо пачыналі праводзіць тут гісторыка-краязнаўчыя даследаванні. “Польскі час” для Глыбокага пачаўся з 18 сакавіка 1921 г., калі была падпісаная Рыжская мірная дамова. Глыбокае на 18 гадоў перайшло да Польшчы. Аднак за “польскім часам” гэты помнік – некаму з Корсакаў – ужо нідзе “не ўсплываў”. Праўдападобна, на шыльдзе ўжо нічога не чыталася. Пра помнік забыліся. Малюнкі апынуліся ў прыватнай калекцыі (Рышарда Біскага), а потым ў Нацыянальным Музеі ў Варшаве.

Натуральна, нас цікавіць, ці можа гэта быць пахаваннем слыннага глыбоцкага фундатара – Язэпа Корсака?

Што мы ведаем з гісторыі? Прах Язэпа Корсака знаходзіўся ў сутарэннях глыбоцкага касцёла кармелітаў. Пасля падаўлення паўстання 1863 года насталі цяжкія часіны…

“Больш за два стагоддзі спачываў тут ваявода І. Корсак. Але крыпта была пустой, не ўцалеў прах ад жорсткасці людской. Румбальт Полацкі паведамляў, што падчас перабудовы касцёла пад царкву прах быў выкінуты з катакомбы. Загорнуты ў кармазінавую апанчу, якая добра захавалася, двое сутак ён мок пад адкрытым небам на цвінтары, пакуль над прахам польскага сенатара не злітаваўся гаспадар з бліжэйшага маёнтка Літоўшчына і не пахаваў у зямлі. Дзе? Невядома! Сёння пра ўсё гэта забыта, завяшчанне Корсака не прызнана”, – такую сумную рысу падвёў Атон Гедэман, аўтар кнігі пра гісторыю Глыбокага часоў Рэчы Паспалітай. Чаму пра месца перапахавання Я. Корсака нічога не вядома? Гедэман адказвае: “Страшныя былі часіны. Нават самыя блізкія родзічы вымушаны былі маўчаць”.

У вышэйпераказаным тэксце ёсць дзве ключавыя фразы…

Першая: “Двое сутак ён мок пад адкрытым небам на цвінтары”. А дзе той цвінтар, на якім ён “мок пад адкрытым небам”? Я схіляюся да думкі, што гэта была Копцеўка. Зразумела ж, што не на праваслаўных могілках Дуброва. Лагічна – на каталіцкіх, на Копцеўцы.

Другая ключавая фраза – “пакуль над прахам … не злітаваўся гаспадар з бліжэйшага маёнтка Літоўшчына і не пахаваў у зямлі”. А каму належала Літоўшчына? Корсакам!

Мог жа гаспадар маёнтка пахаваць прах Язэпа Корсака і ў Літоўшчыне! Якія “страшныя ні былі б часіны” – ну, не ў лесе ж перапахавалі фундатара! Зразумела, на могілках. Вось толькі дзе? На Копцеўцы, ці ўсё ж у Літоўшчыне? Літоўшчына цяпер – частка вёскі Мярэцкія, як і Беразвечча – Глыбокага.

Упершыню матэрыял на гэтую тэму – “Магіла фундатара” – быў апублікаваны ў газеце “Веснік Глыбоччыны” ў № 49 (7631) за 27 чэрвеня 1997 года. Скажу адразу: ён не выклікаў хаця якога рэзанансу ў грамадстве. І на тое шмат прычынаў. У касцёле ксяндзы мяняюцца “як пальчаткі”. Казаў пра тое Кшыштафу Мікалайчыку. Ён абяцаў заняцца пошукамі далейшых звестак, наведваючы Варшаву. Аднак Кшыштаф з’ехаў да неграў у Афрыку … Казаў іншым глыбоцкім ксяндзам, але і гэтыя разбегліся…

Іншая прычына – ідэалагічная. Не, раённы аддзел ідэалогіі тут не пры чым. Ідэалогія – у галовах людзей! Шмат хто называе Язэпа Корсака здраднікам. Маўляў, перайшоў з праваслаўя ва ўніяцтва. Можна шмат дыскутаваць на гэтую тэму, але паспрабуй кагосьці пераканаць, што ў часы Язэпа Корсака тут не было аніякай Беларусі, а была Літва, а беларусы называліся літвінамі. Маскавіты рабілі набегі на нашу зямлю, палілі гарады і вёскі, забівалі нашых людзей. Не дзіва, што ўсе літвіны (беларусы) у большасці сваёй перайшлі ва ўніяцтва. Якое тут праваслаўнае брацтва, калі іншыя праваслаўныя прыйшлі ў твой дом забіваць цябе!

Для большай пікантнасці дадам некалькі фактаў, якія ў нас чамусьці ў кнігах і газетных публікацыях замоўчваюцца. У 1610 г. Язэп Корсак браў удзел у бітвах за Смаленск, потым у выправах Уладзіслава IV на Маскву. У 1633 годзе ў часе вайны за Смаленск наняў за свой ўласны кошт войска і бараніў на яго чале дзісненскі замак ад маскалёў. Уладзіслаў IV слаў да яго з абозу з-пад Смаленска лісты і ўніверсалы аб дапамозе жаўнерамі, правіянтам і амуніцыяй… І, дарэчы, на сойме 1638 года Я. Корсак атрымаў зварот коштаў, якія ён выдаткаваў на жаўнераў і абарону Дзісны. Ну, тут ужо Я. Корсак выглядае калі не зацятым беларускім нацыяналістам, дык героем і патрыётам Рэчы Паспалітай дакладна.

Аднак вернемся да тэмы. Аўтар не сцвярджае, што на Копцеўцы пахаваны менавіта Язэп Корсак, ваявода Мсціслаўскі і стараста Дзісненскі, уладальнік паўночна-ўсходняй часткі Глыбокага. На тое – недастаткова фактаў, каб адназначна сцвярджаць. Пахаваны нехта J.Korsak. Верагоднасць таго, што гэта магіла слыннага фундатара – не такая ўжо і малая.

Патрэбныя новыя пошукі і даследаванні. Добра было б, каб да пошукаў падключыліся і нашыя землякі, якія цяпер жывуць за межамі краіны.

«Вольнае Глыбокае», №20 (580), 19 траўня 2011 г.




Войти через loginza

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

上車盤| 搵樓| 豪宅| 校網| 居屋| 貝沙灣| 美孚新邨| 嘉湖山莊| 太古城| 日出康城| 九龍站 | 沙田第一城| 樓市走勢| 青衣| 西半山| 西貢| 荃灣|

雪茄网购| 雪茄| 哈瓦那雪茄| 雪茄价格| 雪茄烟网购| 雪茄专卖店| 雪茄怎么抽| 雪茄烟| 雪茄吧| 陈年雪茄| 大卫杜夫雪茄| 保利华雪茄| 古巴雪茄品牌| 古巴雪茄| 古巴雪茄多少钱一只| 古巴雪茄专卖网| 烟斗烟丝| 小雪茄| 金特罗雪茄| 帕特加斯d4 | 蒙特雪茄| 罗密欧朱丽叶雪茄| 网上哪里可以买雪茄| 限量版雪茄| 雪茄专卖| 雪茄专卖网| 雪茄哪里买| 买雪茄去哪个网站| 推荐一个卖雪茄的网站| 雪茄烟| 古巴雪茄价格| 雪茄海淘| 雪茄网| 帕拉森雪茄|

橫額| 貼紙| 貼紙印刷| 宣傳單張| 海報| 攤位| foamboard| 喜帖| 信封|

QR code scanner| SME IT| system integration| inventory management system| label printing| Kiosk| Voice Picking| POS scanner| POS printer| System Integrator| printing labels| Denso| barcode| handheld| inventory management| warehouse management| stock taking| POS| Point of sale| Business service| Web Development| app development| mobile app development| handheld device| inventory management software| pos system| pos software| pos hardware| pos terminal| printer hong kong| receipt printer| thermal printer| thermal label printer| qr code scanner app| qr scanner app| online qr code scanner| qr code scanner online mobile| qr code scanner download| mobile solutions| mdm solutions| mobile device management|

邮件营销| Email Marketing 電郵推廣| edm营销| edm| 营销软件| 推广软件| 邮件群发软件| 邮件群发| Mailchimp| Hubspot| Sendinblue| ActiveCampaign| Aweber| 邮件主题怎么写| 邮件主题| 邮件模板| Maichimp| benchmark| SMS|

Tomtop| Online Einkaufen| Zeblaze| XT175| xiaomi m365| xiaomi Roborock S50| Roborock S50| Wltoys| VISUO XS812| Viltrox EF-M2| Vernee T3 Pro| Ulefone Power 5| Tronxy X5S| SONOFF| SJCAM SJ8 PRO| Rowin WS-20| MXQ PRO| MJX Bugs 5W| lixada| LEMFO LEM8| lemfo lem4 pro| LEMFO| koogeek| kkmoon| JJPRO X5| hubsan h501s x4| hubsan h501s| Hubsan| hohem isteady pro| goolrc| Feiyu| Feiyu Tech G6| Ender 3| Creality Ender 3| Bugs 5W| anet a8 3d printer review| Anet| Anet A4| Anet A6| Anet A8| andoer| ammoon| amazfit bip|

electric bike| best electric bike| electric bikes for adults| e bike| pedal assist bike| electric bikes for sale| electric bike shop| electric tricycle| folding electric bike| mid drive electric bike| electric trike| electric mountain bike| electric bicycle| electric bike review| electric fat bike| fat tire electric bike| women's electric bike |

office| 地產代理| 辦公室| Property Agent| Hong Kong Office Rental| hong kong office| 物業投資| office building| Commercial Building| Grade A Office| 寫字樓| 商業大廈| 甲級寫字樓| 頂手| 租寫字樓| leasing| Rent Office| 地產新聞| office for sale|

school| international school of hong kong| international school| school in Hong Kong| primary school| elementary school| private school| UK school| british school| extracurricular activity| Hong Kong education| primary education| top schools in Hong Kong| Preparatory| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| primary school hong kong| private school hong kong| british international school| extra-curricular| school calendars| boarding school| school day| Bursary| British international school Hong Kong| British school Hong Kong| English primary school Hong Kong| English school Hong Kong| International school Hong Kong| School Hong Kong| boarding school Hong Kong| best school in Hong Kong| School fees|

electric bike| Best smartwatch| Best Wilreless earphones|